Interdyscyplinarny Zespół Badawczy Rozwój Polityki Społecznej w Krakowie w okresie od XIX wieku po współczesność
Dr hab. Beata Ziębińska, prof. UKEN – przewodnicząca
Dr hab. Marek Klimek, prof. UKEN
Dr hab. Krzysztof Chaczko, prof. UKEN
Dr Dominika Sozańska
Powołanie zespołu badawczego zajmującego się polityką społeczną w Krakowie od XIX wieku po czasy współczesne jest uzasadnione zarówno z perspektywy naukowej, jak i społeczno‑instytucjonalnej, wiąże z dotychczasowymi publikacjami naukowymi zainicjowanymi przez dr hab. Beaty Ziębińską prof. UKEN:
Sozańska, D., Ziębińska, B. (2021). Polityka społeczna w Krakowie na przełomie XIX i XX wieku: Konserwatyzm i katolicka nauka społeczna.
Wieczorek, D., Ziębińska, B. (2022). Polityka społeczna w Krakowie na przełomie XIX i XX wieku: liberalizm. LIBRON.
Dotychczas badany okres – przełom XIX i XX wieku stanowi jeden z kluczowych etapów kształtowania się doktrynalnych fundamentów polityki społecznej (w Krakowie opartych głównie o doktrynę liberalno – konserwtywną) oraz nowoczesnych instytucji opiekuńczych, administracyjnych i samorządowych, które miały istotny wpływ na rozwój polityk publicznych w Polsce w XX i XXI wieku. Mimo rosnącego zainteresowania historią społeczną, wiele zagadnień związanych z funkcjonowaniem galicyjskich struktur pomocowych, samorządowych i oświatowych wciąż pozostaje niewystarczająco zbadanych i scharakteryzowanych w pojedynczych opracowaniach.
Kraków – jako stolica autonomicznej Galicji, ważny ośrodek akademicki, administracyjny i intelektualny – był miejscem intensywnych przemian społecznych i gospodarczych, które sprzyjały powstawaniu nowatorskich rozwiązań z zakresu polityki społecznej. To właśnie tu rozwijały się instytucje dobroczynne, towarzystwa oświatowe, organizacje kobiece, kasy chorych, ubezpieczenia społeczne, działania na rzecz ochrony zdrowia publicznego oraz inicjatywy mieszkaniowe. Analiza ich działalności pozwala nie tylko odtworzyć specyfikę tych procesów, lecz także zrozumieć, jak Kraków i Galicja współtworzyły modele polityki społecznej, obecne później w II Rzeczypospolitej.
Zespół badawczy umożliwi przeprowadzenie badań przekrojowych, obejmujących perspektywę historyczną, socjologiczną, politologiczną, kulturową oraz administracyjną. Interdyscyplinarność jest tu konieczna, ponieważ polityka społeczna tego okresu nie ograniczała się do instytucjonalnych regulacji, lecz obejmowała także spontaniczne ruchy społeczne, aktywność organizacji pozarządowych, inicjatywy obywatelskie, rozwój edukacji oraz medycynę społeczną. Przełożenie tych wątków na współczesne badania nad polityką społeczną może dostarczyć kluczowych danych do analizy długotrwałych trendów w zakresie solidarności społecznej, roli lokalnych wspólnot i mechanizmów pomocowych.
Powstanie zespołu badawczego pozwoli także uporządkować i zinwentaryzować rozproszone źródła archiwalne – od dokumentów gminnych i krajowych, przez prasę z epoki, po materiały stowarzyszeń i instytucji społecznych. Stanowi to podstawę do tworzenia nowych opracowań, edycji źródeł oraz cyfrowych repozytoriów, istotnych zarówno dla naukowców, jak i edukacji regionalnej oraz instytucji kultury.
Ponadto, systemowa analiza polityki społecznej w dawnej Galicji może przyczynić się do lepszego zrozumienia współczesnych wyzwań społecznych poprzez ukazanie historycznych wzorców radzenia sobie z ubóstwem, nierównościami, migracjami, opieką zdrowotną czy sytuacją ludności wiejskiej i robotniczej. Kraków i Galicja stanowią wyjątkowy „laboratorium historii społecznej”, które może inspirować dzisiejszych decydentów oraz praktyków polityki społecznej. Wszystkie te czynniki przemawiają za koniecznością powołania specjalistycznego zespołu badawczego, którego działalność pogłębi wiedzę o jednej z najważniejszych epok w rozwoju nowoczesnych instytucji społecznych w Polsce oraz pozwoli na wieloaspektowe odtworzenie i interpretację procesów, które ukształtowały współczesne oblicze polityki społecznej.
Poza dzielnością publikacyjną celem zespołu jest także działalność popularyzująca wiedzę o polityce społecznej w Krakowie poprze organizację seminariów naukowych oraz paneli dyskusyjnych.
Zarządzenie Nr R.Z.0211.67.2026 Rektora Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie z dnia 23 czerwca 2026 rokuw sprawie: zmian w strukturze organizacyjnej Instytutu Zarządzania i Spraw Społecznych.
